H Μεγάλη Παρασκευή στο χωριό μου

H Μεγάλη Παρασκευή στο χωριό μου

(Σπαρτιά Κεφαλληνίας)

                                                                 «εις μνημόσυνον αιώνιον)

Από μικρό παιδί με την παρακίνηση τής γιαγιάς μου (που σύμφωνα με τη παράδοση ήθελε μπορώ να πω αξίωνε να  την φωνάζω «νόνα»[1])έπρεπε να σπεύσω στο καλανάρχο[2]τής Παναγίας[3] να λάβω μέρος ,σαν  «αναγνώστης»[4]  αρχικά αλλά και σαν ασκούμενος ψάλτης στις Ιερές Ακολουθίες τής Μεγάλης Εβδομάδος. Η παρουσία μου στο ναό ήταν συνεχής σ’ όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα  και γίνονταν με δική μου επιθυμία  και συμμετοχή . Πανδαισία ψυχής θα μπορούσα να χαρακτηρίσω τη Μεγάλη εβδομάδα στο χωριό μου ,οι παιδικές μνήμες και η αγάπη στην Εκκλησία αλλά και η συμμετοχή στις ακολουθίες ,έγιναν βίωμα έτσι που μέχρι σήμερα  ,μου είναι σχεδόν αδύνατον να  μην συμμετάσχω  ενεργά στη  εκκλησιαστική ζωή ,όπου κι’ αν βρίσκομαι ,αν και προσπαθώ να παίζω τον όμορφο ρόλο τού «Πασχαλιάτικου ψάλτη»[5] στη εκκλησία του χωριού μου « Η Παναγία μας»[6],έτσι τη λέμε ακόμα την καινούργια εκκλησία του χωρίου μας  , μετά τη λαίλαπα των σεισμών του 1952,ο τόπος που συνέβαιναν και συμβαίνουν τα πιο σημαντικά γεγονότα του χωριού μας. Η εκκλησία του χωριού μας είναι αφιερωμένη στη Παναγία μας, «την Μητέρα του Θεού και των Ανθρώπων» Χαρά να την αντικρίσεις ,ευχαρίστηση να την επικαλείσαι Ευλογία να την επισκέπτεσαι. Είναι ο τόπος ,το σημείο αναφοράς του χωρίου μας, ένας περίλαμπρος ναός μ ’ένα θαυμάσιο αρχαίο τέμπλο με υπέροχες εικόνες ,που χτίσθηκε με τη γενναία συνεισφορά των χωριανών μας.  Ο ναός αυτός υπήρξε πάντοτε τόπος μυσταγωγίας και άφθαστης χριστιανικής ορθόδοξης τελετουργίας, με πρωταγωνιστή -μύστη τον παπά Διονύση τον Γαρμπή , που διακόνησε σαν εφημέριος του χωριού μας πάνω από σαράντα χρόνια.[7]μέχρις ότου η Παναγία τον κάλεσε, πλήρη ημερών, σε άλλο περιβόλι να συνεχίσει τη διακονία Της.

 Αν κάποιος είχε την τύχη να παρακολουθήσει  ποτέ τις ακολουθίες της Μ. Εβδομάδας  στο χωριό μας τότε θα πρέπει να του έχουν μείνει αξέχαστα ερμηνευμένα από τον παπά Διονύση τόσον ο ύμνος της Κασσιανής [8],όσο και η ακολουθία των Παθών, όπου η καλλίφωνος συμμετοχή του στις Ακολουθίες της Μ. Εβδομάδος προσέδιδε ένα ιδιαίτερο χρώμα.

         Η  Μεγάλη Παρασκευή [9] ,είναι μια  Μεγάλη Μέρα για όλους τούς Χριστιανούς  που επιμένουν να τηρούν τις παραδόσεις  και τα ήθη και τα έθιμα τού τόπου. Η Μεγάλη Παρασκευή είναι η μέρα που το κυρίαρχο σημείο της είναι προσδοκία της Αναστάσεως, είναι η μέρα που στο νου μας έρχονται έντονα οι μνήμες των κεκοιμημένων προσφιλών μας .

 Σ’ όλα  αυτά τα χρόνια που πέρασαν η Μεγάλη Παρασκευή στο χωριό μου  είχε κάτι το ξεχωριστό ,αφού ήταν η  μόνη μέρα που ακόμα και οι λεγόμενοι «αλιβάνιστοι» [10] πήγαιναν στη εκκλησία ,φορώντας  μάλιστα «τα  καλά »τους ρούχα .

Η Μεγάλη Παρασκευή, [11]άρχιζε στο χωριό μας  και συνεχίζονταν όλη  τη μέρα με την «πένθιμη κωδωνοκρουσία»[12] Η προσέλευση στη εκκλησία του χωρίου ήταν καθολική τα καταστήματα καθ’ όλη τη διάρκεια της Ακολουθίας παρέμεναν κλειστά .Ολόκληρη η οικογένεια προσήρχετο στο ναό και με ευλάβεια παρακολουθούσε τη Ακολουθία των Μ.Ωρών ,τη Αποκαθήλωση και στη συνέχεια την  περιγραφομένη τελετή.

Το πρωινό της Μεγάλης Παρασκευής και καθ’ όλη τη διάρκεια της Ακολουθίας  των «Μεγάλων Ωρών» ,έβλεπες  σιγά-σιγά  να συγκεντρώνεται μέγα πλήθος στην Εκκλησία που με κατάνυξη παρακολουθούσε την Ακολουθία ευλαβικά και με μεγάλη συμμετοχή, από τα Προσευχητάρια  που κρατούσαν κυρίως οι γυναίκες και τα μικρά παιδιά. .Μεγάλη στιγμή της Ακολουθίας ήταν πάντοτε και μέχρι σήμερα η κατά την «ενάτη ώρα» η ενώπιον του Εσταυρωμένου  προσέλευση του ψάλτου , ο οποίος γονυκλινής απηγγειλε  σε ήχο πλάγιο του δευτέρου «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου κλπ. ολόκληρο το εκκλησίασμα με κατάνυξη παρακολουθούσε στη ίδια στάση τη τελετή.

Κατά την προσέλευση στην Εκκλησία ,οι περισσότεροι προσκυνούσαν το Εσταυρωμένο  και έσπευδαν ,στη αριστερή θύρα τού Ιερού και  παρέδιδαν στο Ιερέα   μικρό σημείωμα με τα  ονόματα των πεθαμένων προσφιλών τους  προκειμένου να  χρησιμοποιηθούν στη ακόλουθη ειδική τελετή .

Μετά το πέρας τής Ακολουθίας των Μεγάλων Ωρών  και του Εσπερινού  τής Μεγάλη Παρασκευής  κατά τον οποίον γίνεται η «Αποκαθήλωση»  επακολουθεί η ακόλουθη θαυμαστή κατ’ εμένα  τελετή.

Μετά την απόλυση τού Εσπερινού τής Μ Παρασκευής ,ο ιερέας  εισέρχεται μόνος  στο Ιερό ,όπου κλείνει και τις τρεις  Θύρες

Γίνεται σαφές ότι καθ’ όλη την διάρκεια της τελετής ουδείς εισέρχεται στο Ιερό του Ναού .

 Ο ψάλτης ψέλνει αργά  σε ήχο πλάγιο α’ το ακόλουθο:

 «Το ήλιον κρύψαντα  τάς ιδίας ακτίνας και το καταπέτασμα του ναού διαρραγέν τώ του Σωτήρος  θανάτω,ο Ιωσήφ θεασάμενος προσήλθε τώ Πιλάτώ  και καθικετεύει λέγων. Δός μοι τούτον τον ξένον,τον εκ βρέφους ως ξένον ξενωσθέντα  εν κόσμω ,όν ομόφυλοι μισούντες θανατούσιν ών ξένον.δός μοι τούτον τον ξένον ,όν ξενίζομαι βλέπειν του θανάτου τον ξένον. δός μοι τούτον τον ξένον ,όστις οίδε ξενίζειν τους πτωχούς τε και ξένους. δός μοι τούτον τον ξένον ,όν Εβραίοι τώ φθόνω απεξένωσαν κόσμω .δός μοι τούτον τον ξένον ,ίνα κρύψω  έν τάφω ,ός ως ο ξένος ούκ έχει τήν νκεφαλήν πού κλίνη. δός μοι τούτον τον ξένον ,όν η Μήτηρ  καθορώσα νεκρωθέντα εβόα

.Ω Υιέ και Θεέ μου ,εί και τά σπλάχνα τιτρώσκομαι ,και καρδίαν σπαράττομαι ,νεκρόν σε καθορώσα ,αλλά τη σή Ανασταάσει θαρρούσα μεγαλύνω.και τούτοις τοίνυν τοίς λόγοις δυσωπών τον Πιλάτον ο ευσχήμων ,λαμβάνει του Σωτήρος το Σώμα ,ό και φόβω ,εν σινδόνι ενειλήσας και σμύρνη ,κατέθετο εν τάφω τον παρέχοντα πάσι ζωήν τήνν αιώνιον ,και το μέγα έλεος»  »

ενώ  στο προ τού Ιερού τού Ναού χώρο συγκεντρώνονται και γονατίζουν  με αναμμένα κεράκια στα χέρια  τα παιδιά τού χωριού, πίσω τους στέκουν οι γονείς τους ,στη εκκλησία εκείνη την ώρα βρίσκεται το σύνολο σχεδόν τού πληθυσμού τού χωριού ,ακόμα προσέρχονται   και άνθρωποι πολλής μεγάλης ηλικίας που λόγω ασθενειών αδυνατούν να λάβουν μέρος σε άλλες Ακολουθίες η Μυστήρια.

Ακολουθεί κατανυκτική σιωπή στο πλήθος  καθ’ όλη την διάρκεια της ψαλτικής ,μετά το πέρας  της ψαλτικής τού ανωτέρω    εξέρχεται ο ιερεύς φέρων πλήρη ιερατική στολή   κρατά στα χέρια του τα «τίμια δώρα»  και κάμνει μικρή δέηση υπέρ υγείας  και ακολουθεί αμέσως μετά ευχή «υπερ αναπαύσεως των ψυχών των κεκοιμημένων δούλων τού Θεού » και αρχίζει να μνημονεύει τούς κεκοιμημένους Αρχιερείς του νησιού, τους κεκοιμημένους προκατόχους του ιερείς τού χωριού ,τούς κεκοιμημένους μοναχούς και ακολουθεί η μνημόνευση κατά οικογένεια  όλων εκείνων που από αιώνων  έχουν αποδημήσει εις «αιωνίους μονάς»  .

Η σκηνή είναι ιδιαιτέρως συγκινητική  και εξαιρετικά συμβολική .Νομίζω ότι Ορθόδοξη Θεολογία δεν θα μπορούσε ν’αποδόσει με καλύτερο και παραστατικότερο τρόπο την έννοια της «Εκκλησίας» δηλαδή του συνόλου των πιστών ζώντων και των ψυχών των  κεκοιμημένων .

Εκείνη την στιγμή μέσα στο Ναό βρίσκεται ολόκληρος ο πληθυσμός τού χωριού μας  ,μπροστά στη Αγία Πύλη  βρίσκονται  τα παιδιά .η ελπίδα τού χωριού το αύριο του τόπου ,πίσω τους οι γονείς τους και ο ιερέας μνημονεύει όλους τούς πεθαμένους χωριανούς .Εκείνη την στιγμή ,είναι η μοναδική σ’ ολόκληρη την εκκλησιαστική ζωή τού χωριού μας ,η αληθινή «ζώσα εκκλησία» είναι πραγματικότητα. Διότι  μέσα στη εκκλησιά τού χωριού μας την ώρα τού παράδοξου αυτού ομαδικού μνημόσυνου , βρίσκεται ολόκληρο το χωριό ,τα  παιδιά  ,το μέλλον τού τόπου ,οι γονείς, οι γέροντες  και «οι ψυχές των από αιώνων κεκοιμημένων »

Η παράδοση αυτή τηρείται απαρέγκλιτα όσα χρόνια θυμούμαι τον εαυτό μου  και όπως μου έλεγαν και οι προγενέστεροι ετηρείτο σχεδόν αποκλειστικά στο χωριό μας. Ελπίζω να συνεχισθεί εις αιώνα αιώνος.

Μετά το πέρας του μνημόσυνου και μόνον τα  τελευταία χρόνια ο ιερέας με επιθυμία των χωριανών  και μίμηση  συμβαινόντων αλλού ,μεταβαίνει στο νεκροταφείο και προβαίνει  σε «τρισάγιο» επί των τάφων .

Το βράδυ τής Μεγάλης Παρασκευής  κατά  τη  περιφορά τού Επιταφίου  τα βήματα μας οδηγούνται στο νεκροταφείο τού χωρίου μας ,όπου πέραν από τα προβλεπόμενα «εγκώμια» με μεγάλη συγκίνηση ψάλλουμε : 

«Και των κεκοιμημένων  ανάστησον Θεέ μου εν δόξει όταν έλθεις»  

Μιλάει ο τόπος μας;

Αναντίρρητα μιλάει.

Μάλιστα λέει και πολλά «ο δε έχων ώτα ακούειν ακουέτω».

Γύρισα (Μ. Παρασκευή του 2002) τα δρομάκια του χωρίου μου  μετά τη Αποκαθήλωση που με τον μακαριστό Γέροντα-παπά Γεράσιμο τον Φωκα,τον αγαπημενο συμαθητή και έφθασα ακούσια σχεδόν στο κοιμητήρι ανάμεσα στα μνήματα, έσπευσα ευλαβικός προσκυνητής να επισκεφθώ τους κεκοιμημένους προσφιλείς μου να ευπρεπίσω τους τάφους τους  και να προσευχηθώ στη ιερή μνήμη τους.

Εκεί βρήκα πολλούς χωριανούς να επιτελούν το ίδιο καθήκον στους προσφιλείς μας .

Πολύς ο πόνος .

Περπάτησα ,αφουγκράστηκα, άκουσα ,

βουβοί τόποι  πουθενά δεν υπάρχουνε,

κουφοί άνθρωποι μονάχα

Φέτος(2002) ,όπως και κάθε χρόνο το ίδιο βράδυ ξαναβρέθηκα συνοδεύοντας το Επιτάφιο της Παναγίας μας στο νεκροταφείο μετά τη δέηση έμεινα λίγο πίσω απ’ τη πομπή κι έσπευσα στο μνήμα της μάνας και της νόνας μου και τους έψαλα σιγά- σιγά όπως πάντα :

«Αί γενεαί πάσαι ύμνον τη ταφή σου προσφέρουσι Χριστέ μου»

 Η πομπή απομακρύνθηκε ….και βρέθηκα μόνος στο κοιμητήρι βουρκωμένος απ τη συγκίνηση για την  ανάμνηση αυτών που λείπουν μακριά μας, βουρκωμένος  γιατί πέραν απ΄ τους ανθρώπους που έφυγαν ,έχει φύγει και ένα κομμάτι απ ΄τη μαγεία των Ημερών γιατί  ο τόπος μας όχι μόνο μιλάει σ’ αυτούς που θέλουν ν’ ακούσουν τη φωνή του, αλλά ρυθμίζει και  τη ζωή των κατοίκων του.

 Πολύς ο κόσμος σήμερα στη ακολουθία του Επιταφίου ,λιγόστεψαν όμως  οι αυτοσχέδιοι ψάλτες των εγκωμίων,η  φωνή μας κρύφτηκε από τη μουσική που  Τον συνόδεψε.

«Πώς σε κηδεύσω Θέε  μου…»

Αν θέλει ο Θεός ας διατηρήσουμε τη παράδοση του τόπου μας ,είναι ένα καλό μνημόσυνο σ αυτούς που τόσο πολύ μας αγάπησαν.

«Αιωνία η μνήμη αυτών »

---

[1] Η γιαγιά στα Ιταλικά .

[2] Ο καλανάρχος είναι το ειδικό αναλόγιο στο οποίο τοποθετούν οι ψάλτες τα ιερά βιβλία (το
Ψαλτήρι, τα Mηναια την Παρακλητική κλπ)και κατ’ επέκταση είναι ο χώρος οπου ψάλλουν οι ψάλτες στην εκκλησία ,όπου βρίσκονται και τα καθίσματα ( στασίδια) τους

[3] Τού Ιερού Ναού τής Κοιμήσεως τής Θεοτόκου Σπαρτιών

[4] ΑΝΑΓΝΏΣΤΗΣ είναι εκείνος που εκτελεί το λειτούργημα της αναγνώσεως των ιερών κειμένων που δεν ψάλλοντα στις ιερές Ακολουθίες

[5] Δανείζομαι τον τίτλο από το σχετικό διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

[6] Μικρό παιδάκι έμαθα από τη νόνα μου ,ότι «Η Παναγία μας» είναι τόπος λατρείας τόπος που αποδίδεται η ιδιαίτερη αγάπη μας τόσο στη Μητέρα του Κυρίου όσο και στον συγκεκριμένο ναό ,αλλά και συναντήσεως  των χωριανών μας στις μεγάλες στιγμές της ζωής τους και στις μεγάλες μέρες της Χριστιανοσύνης. Από μικρό παιδί διατηρώ την άσβεστη επιθυμία να βρίσκομαι εκεί στη κορύφωση της Χριστιανικής λατρείας που είναι οι ημέρες της Μ .Εβδομάδος.

[7] αιωνία του η μνήμη

[8]Ψάλλεται στον Όρθρο της Μ .Τετάρτης(Μ. Τρίτη εσπέρας) σε  ήχο πλάγιο του τετάρτου «Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή, την σήν αισθομένη θεότητα μυροφόρου αναλαβούσα τάξιν, οδυρομένη  μύρα σοι προ του ενταφιασμού  κομίζει …κλπ»

[9] Επιτελούμε τα άγια και φρικτά Πάθη του Κυρίου μας

[10] Αυτοί που ποτέ  δεν πήγαιναν στη Εκκλησία ,με μοναδική εξαίρεση τη Μ Παρασκευή και σε περίπτωση κηδείας συγχωριανού τους

[11] Η Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών  άρχιζε στις 8 πμ και στη συνέχεια ακολουθούσε ο Εσπερινός ,όπου διεξήγετο «η Αποκαθήλωση».Ιδιαίτερα σημαντικό στην Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών  είναι η από τον Αναγνώστη ,ενώπιον του Εσταυρωμένου απαγγελία του «Σήμερον Κρεμάται» στην «ενάτη ώρα»

[12]Καθ’ όλη την διάρκεια της Μ. Παρασκευής διεξάγεται  η λεγόμενη «πένθιμη κωδωνοκρουσία»,δηλαδή το κτύπημα της καμπάνας με ειδικό αργό τρόπο  που δεικνύει «πένθος» 

καλη ανασταση συγκαταδικοι

καλη ανασταση συγκαταδικοι 

ΚΑΛΗ  ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΥΓΚΑΤΑΔΙΚΟΙ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΡΓΥΡΟΣ

Τα τετρακόσια  χρόνια  της τουρκικής σκλαβιάς οι Έλληνες, στην περίοδο της Μεγάλης τεσσαρακοστής περιμένοντας  την  Λαμπρή, εύχονταν ο ένας στον άλλον «Καλή Ανάσταση» και ταυτόχρονα υπονοούσαν με νόημα ότι εύχονταν ταυτόχρονα και  την ανάσταση του Γένους.

 Η Τουρκική σκλαβιά  ήταν αιτία για τους Έλληνες  που οι μέρες της Ανάστασης αποκτούσαν ιδιαίτερη σημασία και λαμπρότητα, και τούτο διότι από τα πανάρχαια χρόνια ο θάνατος ήταν μια πρόσκαιρη κατάσταση, αφού ακολουθούσε η αναγέννηση-ανάσταση. Οι άνθρωποι που έζησαν το μαρτύριο του πολέμου και της Κατοχής, αλλά και του εμφύλιου σπαραγμού, μιλούν και θυμούνται πόσο δυνατή ήταν στην ψυχή τους η προσμονή της Ανάστασης- της Λευτεριάς. «Περιμένοντας την Ανάσταση», είναι στην πραγματικότητα μια μακρινή Ελληνική Ιστορία που για την καρτερικότητα που οι Έλληνες απέδειξαν διαχρονικά στις δυσκολίες για το όνειρο . Με την  ελπίδα στην Ανάσταση, στη λευτεριά της Πατρίδας πήγαν τα παλληκάρια  στην εκτέλεση κατά την Εθνική Αντίσταση κατά των βαρβάρων Ναζιστών, έτσι και κατά τον απελευθερωτικό αγώνα της Κύπρου. Για πρώτη φορά  στην Ιστορία μας δεν θα γιορτάσουμε την Ανάσταση παραδοσιακά, γιατί ο κίνδυνος από την πανδημία μας κλείνει εύλογα στα σπίτια μας.  Άραγε μέσα στην τρομακτική ηθική και δημοσιονομική κρίση που δέκα χρόνια περάσαμε , μέσα στις καθημερινές απειλές του casus belli  εξ ανατολών, διερωτώμαι πως «αντέχουμε»  ακόμα το καθημερινό διαρκές αυτό μαρτύριο της «σταγόνας» και του εγκλεισμού. Κι όμως αντέχουμε κι ελπίζουμε στην Ανάσταση στην ήττα της αρρώστιας και του θανάτου . Δίπλα μας -καθημερινά- ένας ακόμα συνάνθρωπος μας δεν  αντέχει στο βάρος του σταυρού του και χρειάζεται  την δική συμπαράσταση. Πρέπει να σφίξουμε τα δόντια να περάσουμε κι αυτή την σταυρική δοκιμασία ... πρέπει λοιπόν να σταματήσουμε το κακό να  μείνουμε σπίτι  και να στηρίξουμε τον αδύναμο ,τον νέο, να του δώσουμε ελπίδα. ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΕΛΠΙΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ.

Η αντοχή των πολλών, που χάνεται πια γρήγορα,  οφείλεται και πάλι στην προσμονή της Ανάστασης, στην λύτρωση της Ελλάδος . Στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε, διεθνώς, οφείλουμε όλοι οι Έλληνες να προχωρήσουμε μπροστά ενωμένοι και δυνατοί με ένα κοινό στόχο: την ευημερία και την προκοπή όλων.

«Τη ρωμιοσύνη μην την κλαις» είπε ο μέγας ποιητής  Γιάννης Ρίτσος

 «Τη ρωμιοσύνη μην την κλαις εκεί που πάει να σκύψει με το σουγιά στο κόκκαλο με το λουρί στο σβέρκο Νάτη πετιέται από  ξαρχής κι αντριεύει και θεριεύει και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του ήλιου»

ΚΑΛΗ  ΑΝΑΣΤΑΣΗ

Εύχομαι στην Πατρίδα μας, σ’ όλους μας, για να  ανατείλει ο «ήλιος της Δικαιοσύνης», εκείνος ο νοητός που επικαλείται ο  μεγάλος μας ποιητής, να μας φωτίσει και να σημάνει και την Ανάσταση του Τόπου. Υγιαίνετε.

Σημείωση «Σε τούτα εδώ τα μάρμαρα κακιά σκουριά δεν πιάνει μηδέ αλυσίδα στου Ρωμιού και στ” αγεριού το πόδι

Εδώ το φως εδώ ο γιαλός χρυσές γαλάζιες γλώσσες στα βράχια ελάφια πελεκάν τα σίδερα μασάνε»

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ

14/4/2020

ΜΑΡΤΙΟΣ2020 Ο ΜΗΝΑΣ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΕ ΤΑ ΠΑΝΤΑ

H ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΚΑΙ Η «ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ».

H ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΚΑΙ Η «ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ».

 «ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ».

«Δεινής ανάγκης ουδέν ισχυρότερου»[1]

ΑΝΤΩΝΗΠ.ΑΡΓΥΡΟΥ

1.1.- Σε κοινή δήλωση που υπογράφηκε την 1η Απριλίου 2020, 14 κράτη μέλη της ΕΕ[2], εκ των οποίων και η Ελλάδα, υπογράμμισαν πως σε αυτήν την άνευ προηγούμενου κατάσταση, είναι ορθό τα κράτη μέλη να υιοθετούν μέτρα έκτακτης ανάγκης για να προστατεύσουν τους πολίτες τους και ξεπεράσουν την κρίση.

«Σε αυτήν την άνευ προηγουμένου κατάσταση, είναι θεμιτό τα κράτη μέλη να λάβουν έκτακτα μέτρα για την προστασία των πολιτών τους και την αντιμετώπιση της κρίσης. είμαστε, ωστόσο, βαθιά προβληματισμένοι για τον κίνδυνο παραβίασης των αρχών του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων που απορρέουν από την έγκριση ορισμένων επειγόντων μέτρων. τα μέτρα έκτακτης ανάγκης πρέπει να περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα, να είναι αναλογικά και προσωρινά, να υπόκεινται σε τακτικό έλεγχο και να τηρούν τις προαναφερόμενες αρχές και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο. δεν πρέπει να περιορίζουν την ελευθερία έκφρασης ή την ελευθερία του τύπου. συνεπώς, υποστηρίζουμε την πρωτοβουλία της ευρωπαϊκής επιτροπής για την παρακολούθηση της εφαρμογής των έκτακτων μέτρων για την εξασφάλιση των θεμελιωδών αξιών της ένωσης και καλούμε το συμβούλιο γενικών υποθέσεων να εξετάσει το ζήτημα, όταν αυτό είναι απαραίτητο.  »

1.2.-Η αρχή του κράτους δικαίου ανάγεται σε βασική αρχή διασφαλίσεως της νομιμότητας, δηλαδή της τηρήσεως όχι μόνο των νόμων, αλλά και της επιδιώξεως αυτής της ιδέας του δικαίου υπό ουσιαστική πλέον έννοια και περιεχόμενο, και ενέχει αντίστοιχη θεσμική-συνταγματική εγγύηση. Η αρχή  του κράτους δικαίου περιλαμβάνεται  στην έννομη τάξη της ένωσης. το δίκαιο της ανάγκης[3] στηρίζεται στην αρχή που λέει ότι η σωτηρία του κράτους αποτελεί τον υπέρτατο νόμο. Τα μέτρα για την «κατάσταση υγειονομικής έκτακτης ανάγκης»[4] πρέπει να μην ξεπερνούν το αναγκαίο μέτρο. Δεν μπορούν να διαρκούν επ’ αόριστο και να υπερβαίνουν την αρχή της αναλογικότητος.

1.3.  Η πανδημία που έχει παραλύσει την κοινωνική, πολιτική ,οικονομική ζωής του κόσμου υποχρεώνει την διεθνή κοινότητα σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Η επιβολή  εξαιρετικών και κατεπειγόντων  μέτρων(άρθρο 44παρ1Σ) έγινε με την ΠΝΠ από 25.2.2020 στο προοίμιο της  οποίας αναφέρεται ως ειδικός λόγος εκδόσεως της : «για τον περιορισμό της διασποράς του κορωνοϊού covid-19 και την λήψη των αναγκαίων μέτρων, προκειμένου να διασφαλισθεί η στήριξη της κοινωνίας και της επιχειρηματικότητας και η ομαλή λειτουργία της αγοράς και της δημόσιας διοίκησης, καθώς και για την προστασία των εθνικών και ενωσιακών συνόρων».  

Στην πράξης νομοθετικού περιεχομένου   (ΦΕΚ a' 42/25.02.2020) γίνεται περαιτέρω  επίκληση: 1) της εξαιρετικά επείγουσας απρόβλεπτης  ανάγκης για να αντιμετωπισθούν οι άμεσοι κίνδυνοι από την εμφάνιση και διάδοση κορωνοϊού, (άρθρο 44παρ1Σ)   2)   του άρθρου 5, παράγραφος 5  Σ: «καθένας έχει δικαίωμα στην προστασία της υγείας και της γενετικής του ταυτότητας..». 3) του άρθρου 21, παράγραφος 3 Σ: «το κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών και παίρνει ειδικά μέτρα για την προστασία της νεότητας, του γήρατος, της αναπηρίας και για την περίθαλψη των απόρων.»

Η έκτακτη κατάσταση οδήγησε ώστε επιβλήθηκαν περιορισμοί στα ατομικά δικαιώματα των πολιτών, τέτοια μέτρα που ούτε σε πολεμικές περιόδους έχουν πολλές φορές επιβληθεί.

Οι ελευθερίες της οικονομικής δραστηριότητας (άρθρο 5 παρ. 1 Συντ.), της κίνησης (άρθρο 5 παρ. 4 Συντ.), της συνάθροισης (άρθρο 11 Συντ.) και της θρησκευτικής λατρείας (άρθρο 13 Συντ.) υπέστησαν σημαντικούς περιορισμούς σε όλα τα Ευρωπαϊκά Κράτη και στην Χώρα μας .

1.4.-Εκκρεμούν για τα ζητήματα που έχουν ανακύψει από την εφαρμογή της έκτακτης νομοθεσίας αιτήσεις ακυρώσεως ενώπιον του ΣτΕ[5] οπότε θα υποστούν τα μέτρα τον αναγκαίο δικαστικό έλεγχο συνταγματικότητας ,όπως και τον έλεγχο του ΕΣΔΑ. Με αυτόν τον τρόπο η διαχείριση της κρίσης δεν εκφεύγει  κατά την γνώμη μας από το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο, δηλαδή την εφαρμογή της  παραγράφου 1 του άρθρου 44 Σ,  που συνίσταται στην άμεση αντιμετώπιση μιας έκτακτης περίπτωσης εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης. Από την νομολογία  αποκλείεται κάθε δικαστικός έλεγχος της συνδρομής ή μη των προϋποθέσεων[6] της εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης για την έκδοση ΠΝΠ[7] . Σε κάθε περίπτωση  οι πράξεις νομοθετικού περιεχομένου υπόκεινται παρεμπιπτόντως σε έλεγχο συνταγματικότητας όσον αφορά το ίδιο το περιεχόμενό τους, όπως κάθε άλλος κανόνας δικαίου (ΣτΕ ΕΑ (Ολ.) 136/2013, ΕΑ (Ολ.) 56/2013, ΣτΕ 1250/2003). Ο δικαστής ελέγχει, αφενός µεν την τήρηση των διαδικαστικών προϋποθέσεων έκδοσης των Πράξεων Νομοθετικού Περιεχομένου (ΣτΕ [ Oλ. 1250/2003), την έγκαιρη, δηλαδή, κατά το Σύνταγμα, υποβολή τους προς κύρωση ενώπιον της Ολομέλειας της Βουλής (άρθρα 44 παρ. 1 και 72 παρ. 1του Συντάγματος), αφετέρου δε το περιεχόμενό τους από την άποψη της συνταγματικότητας. Ο έλεγχος αυτός λαμβάνει χώρα επ’ ευκαιρία της προσβολής µε αίτηση ακυρώσεως διοικητικών (ατομικών ή κανονιστικών) πράξεων που έχουν εκδοθεί βάσει Πράξεως Νομοθετικού Περιεχομένου.[8]

1.5.-  Με τον ν. 4682/3-4-2020 ΦΕΚ 76 τα  κυρώθηκαν : α) η από 25.2.2020 Π.Ν.Π. «κατεπείγοντα μέτρα αποφυγής και περιορισμού της διάδοσης κορωνοϊού» (Α΄ 42), β) η από 11.3.2020 Π.Ν.Π. «κατεπείγοντα μέτρα αντιμετώπισης των αρνητικών συνεπειών της εμφάνισης του κορωνοϊού covid-19 και της ανάγκης περιορισμού της διάδοσής του» (A΄ 55) και γ) η  από 14.3.2020 Π.Ν.Π. «κατεπείγοντα μέτρα αντιμετώπισης της ανάγκης περιορισμού της διασποράς του κορωνοϊού covid-19» (Α΄ 64) και άλλες διατάξεις. Συνεπώς  εν προκειμένω ακολουθήθηκε αρχικά μια εξαιρετική διαδικασία εκδόσεως ΠΝΠ, στην οποία το Υπουργικό Συμβούλιο κατέφυγε με φειδώ και  επειδή  συνέτρεχαν οι αυστηρές προϋποθέσεις που ορίζει το Σύνταγμα, η  Βουλή λίγες μέρες μετά την έκδοση των ΠΝΠ προέβη στην κύρωση τους με νόμο. Το Κοινοβούλιο σε χρόνο ταχύτατο κύρωσε τις ΠΝΠ «προκειμένου να αντιμετωπιστεί η επιδημία covid-19» και έτσι δεν υπάρχει πλέον έκτακτη νομοθεσία. Μετά την κύρωσή τους από τη Βουλή οι  ΠΝΠ, κατέστησαν τυπικός νόμος, συνεπώς πλέον μπορεί να ελεγχθούν μόνο  για τυχόν ουσιαστική συνταγματικότητά τους από τα δικαστήρια(άρθρο 93§4 Σ.)

1.6.-Σε κάθε περίπτωση σε διεθνές επίπεδο λαμβάνονται παρόμοια μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας από την πανδημία, όπως φαίνεται και από την κοινή δήλωση 14 κράτη μέλη της ΕΕ, εκ των οποίων και η Ελλάδα για  την  «διατήρηση του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών ελευθεριών».-

ΥΓ: «Η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται στις αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτές είναι οι κοινές αξίες όλων μας. Πρέπει να τις διαφυλάξουμε και να τις υπερασπιστούμε ακόμη και σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.» Δήλωση της Προέδρου von der Leyen σχετικά με τα μέτρα έκτακτης ανάγκης στα κράτη μέλη (31/03/2020).

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

6/4/2020

---

[1] Θαλής ο Μιλήσιος.

[2] Κοινή δήλωση της Γερμανίας, του Βελγίου, της Δανίας, της Ισπανίας, της Φινλανδίας, της Γαλλίας, της Ελλάδας, της Ιρλανδίας, της Ιταλίας, της Λετονίας, του Λουξεμβούργου, των Κάτω Χωρών, της Πορτογαλίας και της Σουηδίας (2 Απριλίου 2020)

[3] Βλ. « ΤΑ “ΠΡΟΝΟΜΙA”ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΚΑΙ TO “ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ” ΣΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ», Μελέτη Αντώνη Π. Αργυρού σε ΝοΒ 60 (2012), ΕΞΙ ΧΡΟΝΙΑ «ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ» Μελέτη ΑΝΤΩΝΗ Π. ΑΡΓΥΡΟΥ σε ΝοΒ 64(2016) Σ 2212-2222.

[4] «Salus patriae suprema lex esto»

[5]  1.-Κάτοικος νησιού, ζητεί να ακυρωθεί ως αντισυνταγματική και παράνομη η υπ΄ αριθμ. 2131.1/20719/30.3.2020 απόφαση του αρχηγού του Λιμενικού Σώματος και της Ελληνικής Ακτοφυλακής με την οποία απαγορεύθηκε το μπάνιο στη θάλασσα,  η χρήση θαλάσσιων μέσων αναψυχής και το υποβρύχιο ψάρεμα.2.- Τέσσερις πολίτες προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας να ακυρωθεί ως αντισυνταγματική και παράνομη η κοινή υπουργική απόφαση με την οποία πανελλαδικά απαγορεύθηκαν προσωρινά οι λειτουργίες και οι ιεροπραξίες στις Εκκλησίες και τους άλλους θρησκευτικούς χώρους λατρείας για λόγους προστασίας από την πανδημία του κορονοϊού ( βλ.άρθρα 3, 13 και 25 του Συντάγματος)3.- Αίτηση ακύρωσης υπεβλήθη ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας κατά της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου που δημοσιεύτηκε στις 2 Μαρτίου 2020, με την οποία αποφασίστηκε η προσωρινή αναστολή της δυνατότητας υποβολής αιτήσεων διεθνούς προστασίας και η άμεση απέλαση από τη χώρα όσων εισέρχονται παράτυπα σε αυτήν κατά τη διάρκεια ισχύος της.

[6] Όπως έχει κριθεί από την Ολομέλεια του Δικαστηρίου (βλ. ΣτΕ Ολ 1250/2003, 3636/1989), η συνδρομή ή μη των έκτακτων περιπτώσεων εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης, κατά το άρθρο 44 παρ. 1 του Συντάγματος, δεν υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο, ως αναγόμενη στην σφαίρα της πολιτικής ευθύνης των ασκούντων στην περίπτωση αυτή νομοθετική εξουσία πολιτειακών οργάνων. (βλ. ΣτΕ 737/2012, 2289/1987 και Επ. Σπηλιωτόπουλο, Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου, τ. 1, 14η έκδοση, 2011, σελ. 48 επ) , Ευ. Βενιζέλο, Μαθήµατα Συνταγµατικού Δικαίου. Αναθεωρηµένη έκδοση, 2008, σ. 176

[7] Βλ  όμως μειοψηφίες στις  ΣτΕ 1250/2003,ΣτΕ 737/2012(Πάρεδρος I. Δημητρακόπουλος)

[8] βλ. Επ. Σπηλιωτόπουλο, τ. 2, Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου σελ. 104 και Γλ. Σιούτη σε Απ. Γέροντα/Σ.Λύτρα/Π. Παυλόπουλου/Γλ. Σιούτη /Σπ. Φλογαΐτη, Διοικητικό Δίκαιο, β΄ έκδοση, 2010, σελ. 16

ΤΟ ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ

ΤΟ ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ

Αυτή  η  εβδομάδα ήταν πιο δύσκολη γιατί συνειδητοποιήσαμε ότι η δοκιμασία δεν θα τελειώσει τόσο γρήγορα. Οι άνθρωποι μπορούν να ανταπεξέλθουν στις πιο δυσμενείς συνθήκες,να ξεπεράσουν τεράστια προβλήματα υγείας, να κάνουν πραγματικούς άθλους.

Όλα αυτά, αν έχουν πρόσβαση σε κάποια στοιχεία... ζωτικής σημασίας. Είναι αναγκαίοστην συγκυρία οι  έγκλειστοι άνθρωποι να έχουν απρόσκοπτες επικοινωνίες.

Να παίρνεις τηλέφωνο για να ενημερωθείς, να δεις τι θα κάνεις, και μετά από πολύωρη αναμονή κανείς δεν ξέρει τίποτα. Μετά από όλα αυτά που περάσαμε και που περνάμε, χωρίς ένα συγγνώμη για την αδιαφορία. Όλοι ζητούν και κουνάνε το χέρι στους παππούδες μας και τους  έχοντες ανάγκη και δεν γνωρίζουν τις χρήσεις της ηλεκτρονικής τραπεζικής και των υπολογιστών. Τελικά αυτοί οι ανήμποροι δεν είναι πολίτες αυτού του τόπου ; δεν δικαιούνται και αυτοί να έχουν την στοργή και κατανόηση που τους ανήκει;
Αντιλαμβανόμαστε τη δυσκολία της κατάστασης και την πίεση που υπάρχει και δεν θα σταθούμε σ’ αυτά. Όλοι  ανεξάρτητα από την δουλειά και την παιδεία μας  πρέπει να σταθούμε  μπροστά στην δύσκολη κατάσταση με σύνεση ,νηφαλιότητα και διάθεση προσφοράς στον συνάνθρωπο. Είδαμε τις ουρές των συνανθρώπων μας μπροστά από τα ΑΤΜ και τους κινδύνους που εγκυμονούν για την δημόσια υγεία. Εκείνο όμως που δεν είδαμε είναι αυτό που βιώνουμε όλοι όταν προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε μέσω τηλεφώνου είτε με τα τηλεφωνικά κέντρα των Τραπεζών(πχ . για ζητήματα των κωδικών της ηλεκτρονικής τραπεζικής) ή άλλωνδημόσιων Οργανισμών και φορέων  ζωτικής σημασίας(βλάβες τηλεφώνου, διαδικτύου κλπ.). Άνθρωποι που έχουν ανάγκη δεν βρίσκουν απάντηση, αφού τα τηλέφωνα δεν απαντούν   και στις μάταιες  προσπάθειες του κοινού να βρουν απαντήσεις σε ζωτικά ζητήματα της καθημερινότητας τους . Θέλει ψυχραιμία και σωστό φιλτράρισμα των πληροφοριών που λαμβάνουμε, θέλει να μιλάμε με ανθρώπους που πραγματικά γνωρίζουν τι τους γίνεται, θέλει σωστή αξιολόγηση, ώστε να καταλήγουμε στα πιο ασφαλή συμπεράσματα. Ειδικά όταν μιλάμε για θέματα υγείας για την ζωή μας και τους ανθρώπους που αγαπάμε. Χρειάζεται  για να αντέξουμε να μπορούμε να επικοινωνούμε απρόσκοπτα με τους φορείς που μπορούν να υποστηρίξουν την κοινωνία που βρίσκεται σε καραντίνα. Μάλλον  η κατάσταση έκτακτης ανάγκης που βιώνουμε πρέπει να υποχρεώσει με μέτρα αντίστοιχα των απαγορεύσεων να απαντούν στις κλήσεις των πολιτών που ούτως ή άλλως βρίσκονται σε απόγνωση.Πόσο ακόμα θα αντέξουμε ; Σε πείσμα των καταστροφολόγων, των απαισιόδοξων, των μικρόψυχων, εμείς αντέχουμε. Κλεισμένοι σπίτι, με αγωνία  και  με απορία για το αύριο, περιμένουμε με κρυφή αγωνία το Πάσχα ,τον Μάη, το τέλος  Αλλά αντέχουμε. Και τον ιό, και την καραντίνα. Αποφεύγουμε τα δύσκολα εδώ και πολλά χρόνια και τώρα να που εμφανίστηκαν μαζεμένα μπροστά μας. Ο Απρίλιος θα είναι ο πιο κρίσιμος μήνας. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι ότι η παράταση στην αναστολή λειτουργίας και των σχολείων κα των δικαστηρίων.κάθε περίπτωση πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι ότι η παράταση στην αναστολή λειτουργίας και των σχολείων κα των δικαστηρίων.

 «Η Ελλάδα επιζείακόμα, επιζεί νομίζω μέσα από διαδοχικά θαύματα.»

Νίκος Καζαντζάκης.

2/4/2020